Алматы облысы, Қарасай ауданы Қаскелең қаласында Тұңғыш Президент - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев түлеп ұшқан Абай атындағы орта мектеп-гимназия орналасқан. Елбасы 1958 жылы осы білім ордасын бітіріп шыққан. 

Бүгінде мектепте 1938 оқушы, 154 ұстаз бар. Мектеп біртіндеп цифрландыруға көшіп жатқаны байқалады.

Мысалы кіреберісте оқушылардың сынып кестесін QR-код арқылы білуге болады. Одан бөлек, сабақтар арасындағы үзілісте әдеттегі қоңырау емес, күй ойнайды. 

Білім ордасында үздік оқушылар саны аз емес. Мысалы биылдың өзінде "Алтын белгіге" үміткер тоғыз оқушы бар екен. Мектеп кітапханасында да оқушылар бос уақытында кітап оқып, уақытын пайдалы өткізуі үшін барлық жағдай жасалған.

Абай атындағы орта мектеп-гимназия қаладағы ең көне мектептердің бірі. 1937 жылы негізі қаланған. 2008 жылы қайта жөндеуден өткен. Мектеп сол заманда өлкеде қазақ мектебі жоқ болғандықтан ашылған. Бастапқы кезде мектеп атаусыз болған. Кейіннен 1945 жылы Абай Құнанбаевтың 100 жылдық мерейтойына орай ақынның есімі берілген. 

Көп кідірмей мектептің екінші қабатына көтерілдік. Ол жерде екі бөлімнен тұратын музей бар.

Бұл - музейдің бірінші бөліміндегі ең құнды жәдігердің бірі. Қазақстанның Еңбек сіңірген суретшісі Тоқболат Тоғысбаев Абай мектебінде 1988 жылы болып, мектепте үш ай бойы жатып, майлы бояумен Абайдың портретін салған. Мектептегі сурет түпнұсқасы. Бұл портретті Әбілхан Қастеев атындағы музей де сұратқан екен.  

Келесі құнды жәдігердің бірі - 1937 жылы мектепте алғаш соғылған қоңырау. 

Одан бөлек, мектепте әр жылдары әртүрлі танымал тұлғалар келіп кездесулер ұйымдастырып, қонақ болып келген. Оның ішінде, Кеңес одағының батыры Талғат Бигелдинов, суретші және киноактриса Гульфайрус Исмаилова, ақын Мұқағали Мақатаев, жазушы Әзілхан Нұршайықов және тағы басқалары бар. Сонымен қатар, 2008 жылы Абай Құнанбаевтың шөберелері мектепке қонақ болған екен. 

Айта кетейік, жазушы, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімі Әди Шәріпов 1937-1938 жылдары мұғалімдік қызметін осы мектептен бастаған екен. 

Музейдің екінші бөлімі Елбасына арналған. Мұнда Нұрсұлтан Назарбаевқа қатысты естеліктер сақталған. 

Бұл "Ғасырлар" деп аталатын монумент. Оны 2008 жылы Елбасы мектепке келген кезінде сыйға тартқан. 

Нұрсұлтан Назарбаев алғаш Президент болғаннан кейін бұл мектепке 1993 жылы келген екен. Ол кезде Абай мектебінің 55 жылдық мерейтойы болған. 

Елбасы музейіндегі құнды заттардың бірі - мектепте 1948 жылдан бері жазылған оқушылардың аттестаты. Сол құжатта Елбасының бағалары да бар.

1957-1958 жылы бітірген түлектердің аттестаттағы бағасы. Назарбаев Нұрсұлтан тізімде 16-шы

Байқасаңыз, Нұрсұлтан Назарбаевтың аттестатында тек бір төрттік, қалғаны бестік баға болған. 

Нұрсұлтан Назарбаевтың сыныптастары Елбасының туған күнінде және басқа да шаралар кезінде бас қосып тұрады екен. 

Музей Президент қорымен тығыз байланысты. Мысалы мына картинаны қор сыйлаған. 

Ал бұл Елбасының өзі тартқан домбырасы. Бұл аспапты да Президент қоры сыйға тартқан. 

Елбасы 2018 жылы сыныптастарымен кездесуге келе алмаған. Бірақ сыныптастарына құттықтау хатын өз қолымен жазып жіберген екен. 

"...Баяғы Нұрсұлтандарың" деп аяқталады хат. 

Мәтін: Сымбат Сатыбалдина
Суреттер: Әлихан Сариев 

В этом месте находится душа города. Так говорят о своем районе жители Малой станицы. Здесь будто оказываешься в другом времени, хочется отключить свой смартфон, на мгновение поймать тишину и услышать, как шумят белоствольные красавицы, как сердобольные хозяйки хлопочут на старинных кухоньках, чтобы к вечеру порадовать внучат пирожками с луком и картошкой, как условный дядя Коля чинит во дворе старенькую советскую "Волгу". Корреспонденты Tengrinews.kz прогулялись по местным улочкам, смотрите наш фоторепортаж. 

Для справки: неформальный район Малая станица возник в конце 1870-х годов и до 1962 года не считался частью Алматы. Условные границы: улица Добролюбова - Рыскулова - правый берег Малой Алматинки - река Жарбулак. 

Подъезжая к Малой станице, невольно обращаешь внимание на названия. Самые популярные здесь - "Станица" и "Верненский". Словно дань истории, к которой столь бережно относятся коренные жители. 

Фото: Анастасия Солнцева

Напротив Верненского рынка не спеша устраиваются продавцы овощей, цветов, домашнего инвентаря и всякой всячины. Сегодня будний день, покупателей пока не видно. 

А по выходным в станице располагается птичий рынок. Поэтому такие объявления здесь не редкость.

Фото: Анастасия Солнцева

Привычный шум рабочего дня заглушает звук старенькой "Волги". Она очень органично вписывается в эту атмосферу. 

Вообще, здесь все гармонично. Даже музыка. Из ближайшего дворика раздается голос вечно молодой Софии Михайловны. "Мне бы хоть разок, всего лишь на чуток в мою весну на хуторок", - просит певица.

За этим красочным забором стоит здание, где когда-то располагался легендарный кинотеатр "Экран".

Такую красоту изобразил художник Айдын Мырзабек вместе со студентами академии искусств. 

А если повернуть за угол, то здесь уже, судя по всему, начинается народное творчество.  

Когда-то здесь стоял Дом культуры, потом кинотеатр "Экран", позже его перестроили в азербайджанский национально-культурный центр, а сейчас на этом месте находится ресторан. 

Еще одна достопримечательность Малой станицы - храм Казанской Богоматери. В открытых источниках пишут, что церковь построили в память о победе над кокандцами в Узынагашской битве (1860 год) и в честь основания алматинских поселений (1855 год). Автором проекта выступил архитектор Павел Зенков. 

Улицы здесь носят такие названия. 

Особенно красива станица осенью.

Американец Деннис Кин - создатель проекта Walking Almaty, в рамках которого он проводит экскурсии по городу, в том числе по Малой станице, рассказывает про эти места с особым трепетом. 

"Хотя этот район всего в пяти минутах езды от центра Алматы, здесь действительно ощущаешь себя как в другом мире. Вместо панельных домов - симпатичные деревянные домики, и люди там тоже другие, они дружелюбнее и гостеприимнее. Местные жители всегда приглашают меня и моих гостей к себе домой на чай. Однажды меня даже пригласили на курдскую свадьбу! В "золотом квартале" этого не происходит". 

Вечерняя станица немного другая. В воздухе чувствуется устойчивый запах топящейся бани. 

Фото: Анастасия Солнцева 

По словам Денниса Кина, Малая станица - это относительно хорошо сохранившийся образец казачьей станицы 19-го века.

"Многие казачьи дома (известные как курень) до сих пор стоят, все еще чувствуется планировка села, и красивый собор по-прежнему украшает квартал. Очень важно сохранить этот район для будущих поколений".

Текст: Анастасия Солнцева. Фото: Алихан Сариев

Отложите все дела в сторону и оглянитесь вокруг. Это осень в Алматы, и она волшебная. Фотокорреспондент Tengrinews.kz Алихан Сариев проехался по городу и запечатлел самые яркие моменты. Предлагаем нашим читателям насладиться этим буйством красок. 

 Дорога в сторону "Медео".

 Березовая роща. 

Терренкур. 

Парк культуры и отдыха имени Горького.

 Центр города.

Парк имени Первого Президента Республики Казахстан. 

Ботанический сад. 

Фото: Алихан Сариев

Дорожные работы на проспекте Абая в Алматы сейчас идут полным ходом. По словам жителей, бригады трудятся без выходных, а в Управлении городской мобильности говорят, что планируют открыть движение до конца года. Как проходит пробивка проспекта сейчас - смотрите в нашем фоторепортаже. 

Так сейчас выглядит движение по улице Ашимова.

Участок от Ашимова до микрорайона Шугыла. Рабочие трудятся каждый день, включая выходные.

Дорогу не без труда переходит школьница, судя по всему, такой маршрут она проделывает ежедневно. 

Машины используют объездные пути. 

Наступает время обеда. На это у рабочих минут 15, кто-то принимает пищу стоя, кто-то - сидя.

Со стороны административного центра Наурызбайского района дорогу уже асфальтируют. 

Айнура живет в нескольких шагах от дороги. У нее пятеро детей, трое из них - школьники, один ходит в детский сад. В школу женщине с детьми приходится идти через стройку, поэтому она затрачивает полчаса времени туда и столько же времени обратно, и еще 45 минут уходит на дорогу до детского сада, который находится в противоположной стороне. 

"Да, мы устали: ни такси, ни автобусов нет, каждый день пешком хожу. Самому младшему - пять месяцев, беру его с собой, после операции мне держать его нельзя, а коляска не ходит тут, так как дорога плохая. Ребенка одного отведу в школу и жду его там, потому что пока дойду до дома, уроки закончатся. Другие дети постарше, они сами могут собраться, но отпускать их одних опасно, здесь же дорога. Нам предлагали развозку - 30 тысяч тенге до школы на одного ребенка, но у меня их трое! Сама я не работаю, машины у нас нет".

"С сентября они тут работают активно. То света, то воды нет", - рассказывает Айнура. 

"Я не живу здесь, только приезжаю в гости, но я устал. С восьми утра и до девяти вечера шумно, дом трясется, когда дорожный каток ходит. Наш дом не сносят, но если бы я тут жил, то был бы не против. Раз Абая будет, пусть лучше высотки здесь стоят. И то, что дорогу пробивают, - это хорошо", - говорит молодой человек, проходивший мимо.

"Дорогу долго делают, но, конечно, она нужна! Пусть хоть внуки будут ей пользоваться", - вторит ему прохожая. 

Дом Александры попадает под снос - на этом месте будет водоочистное сооружение. Алматинка пока не согласна с компенсацией, которую ей предлагают. По ее словам, стоимость таких домов начинается от 90 миллионов тенге. Ей пока предлагают 68 миллионов. За такую сумму поблизости такой же дом не купишь, уверена женщина. 

"Восемь соток здесь. Дом строили своими руками родители. Сколько сил, времени, вся жизнь ушла на этот дом. Пока ничего не обещают, будем судиться. Мы хотим тут поблизости что-то взять, так как район хороший, проспект Абая будет скоро, вышел - рядом метро. Сидим на чемоданах, ждем, когда до нас очередь дойдет", - говорит Александра. 

Главный специалист отдела развития дорожной инфраструктуры Управления городской мобильности Марат Хусаинов говорит, что в ближайшее время суд вынесет решение по оставшимся двум домам, которые находятся возле Яссауи и мешают движению по основной трассе. И еще вопрос решается по двум домам, которые находятся там, где съезды. 

"Этот вопрос в компетенции Управления земельных отношений. Они нам предоставляют информацию: согласны жители или не согласны. Но я знаю, что дома оцениваются по рыночной стоимости", - говорит наш собеседник. 

"У нас сейчас активизировалась работа, потому что до этого очень долго проходили судебные разбирательства. К примеру, по эстакаде через улицу Ашимова буквально пару месяцев назад все решилось". 

"Активно работаем по съездам, тротуарам, велосипедной дорожке. По инженерным сетям практически у нас все завершено, также активизировали работу по пешеходным переходам (их предусмотрено четыре - прим. авт.) через проспект Абая. Все делается для жителей. Планируем до конца года основные работы закончить и движение запустить", - заключил Марат Хусаинов.

Проезд будет продлен от улицы Момышулы до административного центра Наурызбайского района. Дорога будет шестиполосная - по три в каждом направлении. Напомним, пробивка проспекта Абая началась в 2017 году. Сообщалось, что для пробивки изымут свыше 250 земельных участков в Наурызбайском районе. В 2020 году началась активная фаза сноса домов. В этом году в акимате Алматы объяснили причину затянувшегося долгостроя. 

Текст: Анастасия Солнцева. Фото: Алихан Сариев

Бүгін Алматыдағы тұрғын үйлердің біріндегі жертөледе орналасқан кішкентай шеберханаға жол тарттық. Мұнда Жолтай шебер қазақтың ұлттық аспабы - домбыра жасаумен айналысады. Бұл жалдап тұрып жатқан жертөледегі аядай ғана орны. Оның айтуынша, жаңа шеберханаға көшпек. Әзірше жаңа орында жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатыр екен. Жолтай шебер ұлттық аспапты жасаған кезде "домбыраның әдемілігіне емес, үніне назар аударамын" дейді. Сондай туындыларының бірі танымал әнші Димаш Құдайбергеннің қолына түскен екен. 

Жолтай Барлықов - Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданының тумасы. Жеті жасынан бері Алматыда тұрып жатыр. Өз айтуынша, домбыра жасау өнері бекерден бекер келмеген. Әкесі күйші болған екен.  

"Бұл өнер маған қанмен келген. Әкем Қабылқақ Барлықов күйші болған. Қазақтың күй өнеріне біраз үлес қосқан адам. Бірнеше күйді жинақтап, энциклопедияға қосқан. Домбыра да жасайтын. Бала кезімізде домбыра жасаған кезінде қарап отыратынмын. Әкемнің сол өнері маған дарыған екен. Ертай деген бауырым бар. Әкемнің күйшілік өнері сол бауырыма берілген. Отбасымызбен өнерге жақынбыз. Әкем Құрманғазы оркестрінде істеген. Артынша Нұрғиса Тілендиев "Отырар сазы" оркестрін құрып, сол жерге әкемді шақырып, бірге істеген. Сол жерден әкем зейнетке шыққан. "Алтын қорға" жазған күйлері бар", - дейді шебер. 

Одан бөлек, шебердің Шолпан және Шынар есімді екі қарындасы бар. Шолпан Барлықова Мәскеу консерваториясын бітірген, бүгінде мұғалім, пионист. Кенже қарындасы Шынар Барлықова Айман Мұсаходжаевамен академияда бірге жұмыс істейді, скрипкашы. Халықаралық байқаулардың бірнеше дүркін лауреаты.  

Жолтай шебер

Жолтай Барлықов домбыра жасау ісімен бертін келе айналыса бастаған.

"2005 жылы әкем домбыра жасап жүргенімді көріп, "сен баяғыдан жасайтын адам едің ғой" деді. Бүгінде тек домбыра жасаумен айналысамын. Оған дейін түрлі қызмет істедім. 2004 жылы таныс ағамыз "Жолтай, цех ашып жатырмын. Келіп көрсеңші" деп ұсыныс жасады. Домбырамен айналыса бастауыма себепші болған Әбдікәрім Зұлымов деген ағамыз. Шеберханасына барсам 5-6 шебер жұмыс істеп жатыр. Бірнеше рет барғаннан кейін өзім де домбыра жасағым келіп кетті", - дейді Жолтай Барлықов. 

Жолтай шеберді бала күнінде әкесі осы өнерге қызыға ма деп біраз сүйреген. Алайда шебер қызықпаған.

"Бірақ әкем сезген болуы керек. Мені үнемі жанында алып жүретін. Маған "домбыра жаса" деп айтқан емес. Мен Алматыдағы жалғыз қазақ мектебінде оқыдым. Түрлі байқауға барып жүретінмін. Ол кезде домбыра тартатын балалар аз болатын. Қазір, Құдайға шүкір, домбыраға қызығатын жастар көп. Өзім есту қабілетім жақсы болғандықтан үйреніп алдым. 10 шақты күйді шерте аламын", - дейді шебер. 

Димаш Лондонға алып кеткен домбыра

Шебер Жолтай Барлықовтың қолынан шыққан домбыраның бірін әнші Димаш Құдайберген Лондонға алып кеткен. Димаш 2018 жылы өткен ән кешінде "Адай" күйін тартып, көпшілікті сүйсіндірген болатын. Шебер бұл домбыра Димаштың қолына қалай түскенін әңгімелеп берді.  

"Астанаға шеберлерді жыл сайын "Домбыра күніне" орай көрмеге шақырып тұратын. Ауқымды шара өтетін: Президенттің өзі арнайы келіп, киіз үйлер тігіледі. Шеберлер домбырасын көрмеге қояды. Жан-жақтан келген әр шебер бес домбырадан алып келеді. Мықты күйшілер де қатысады. Ол домбыраның бастапқы иесі - қызылордалық Бақытжан есімді күйші, астанадағы Президент оркестрінде домбырашы. Ол домбыраны сатып алған да Бақытжан еді. Арада 5-6 ай өткеннен кейін Бақытжанның қолындағы менің домбырамды Димаштың әкесі Қанат Айтбаев шертіп көргеннен кейін сол домбыраны ұнатып қалады. Сөйтіп Қанат сол домбыраға "жабысып", даусын ұнатып қалған екен. Ол Бақытжанға "мына домбыраны маған сатыңыз" деп қолқа салған", - дейді шебер. 

Жолтай шебердің қолынан шыққан домбыра

Сөйтіп қызылордалық домбырашы Жолтай шеберге хабарласып, "Аға, не істеймін? Сіздің домбыраңызды сұратып жатыр" деп сұраған екен.

"Сонда мен: "Оны сатып алған сен. Кімге бергің келсе де өзің білесің ғой" дедім. Кім сұрап жатқанын сұрап едім, "Димашқа деп сұрап жатыр" деді. Мен "Димашқа бер. Қалай бермейсің? Жасап беремін саған" дедім. Бақытжан домбырасын қимай-қимай беріп, "Аға, енді ондай домбыра шықпайтын шығар" деп әзілдеді", - деп әңгімеледі шебер. 

Димаш Лондонға алып кеткен домбыра үйеңкіден жасалған. Бізде ол ағаш жоқтың қасы. Шетелден алдыру қажет екен.

"Екі-үш күннен кейін қарасам Димаш менің домбыраммен Лондонда өнер көрсеткен екен. Домбыраны ала салып, Лондонға ұшып кеткен ғой", - дейді Жолтай Барлықов.

Шебердің қолынан шыққан домбыраларды басқа да танымал қазақстандықтар алып жатады. Оның ішінде, композитор, күйші, домбырашы Секен Тұрысбеков пен айтыскер, ақын Ринат Зайытов та бар. 

"Секен аға көп күйшіні аралап, домбыра іздеп жүреді ғой. Секен Тұрысбековке домбыраны шамамен 2005 жылы жасап бергенмін. Жалпы кәсіби музыка мектептері, консерваториялар да тапсырыс беріп жатады. Қазақстанның түрлі облысынан тапсырыс түсіп жатады. Домбыраның бағасы оның жасалған материалы мен дыбысына байланысты. Бұған дейін ең қымбат домбырам 400 мыңға сатылды", - дейді шебер.

"Аспапты "сөйлете" білу керек"

Жолтай шебер бүгінде домбыра жасауды үйреніп алатын қабілетті жастар көбін айтады. Бірақ қазақтың ұлттық аспабын жасау үшін қабілет жеткіліксіз. 

"Үйретсең бір аптаның ішінде үйреніп алады. Бірақ домбыраның дыбысын дұрыс қою мәселесі бар. Оған есту қабілеті керек. Домбыраны жасауын жасайды, бірақ аспапты "сөйлете" білу керек. Домбыраның әрбір дыбысын сезу керек. Ондай шеберлер бірен-саран", - дейді ол. 

Жолтай Барлықов Қазақстанда шеберлерге ешқандай көмек көрсетілмейтінін айта кетті. Шеберлер орталығын ашып, көмек көрсетсе дейді. Айтуынша, көрші Ресейде шеберлерге жағдай жақсы жасалған.

"Біз осылай жертөледе, анда-мында жүреміз", - дейді шебер.

Шабыт келтіретін домбыра

Бұл мақтау сөзді Жолтай шебер айтыскер, ақын Ринат Зайытовтан естіген. Шебердің домбырасын алған ақын бірден: "Ой, аға, шабыт келтіретін домбыра екен" деген екен.

Бірде Жолтай шебердің басынан қызық оқиға өткен. Әкесінің есімі жазылған домбыра бірнеше жылдан кейін алдына келген екен. 

"Бір күні Секен Тұрысбеков кішкентай домбыраны алып келіп "сөйлетіп берші" деп сұрады. "Жақсы" деп домбыраны ашып қарасам ішінде әкемнің есімі жазылып тұр. Одан бөлек, тағы екі шебердің есімі тұр. Екі-үш шебер бірігіп, сол домбыраны Секеңе сыйлаған екен ғой деп ойладым. Әкемнің аты жазылып тұрғаннан кейін біртүрлі болып қалдым. Әкем 2005 жылы өмірден өткен. Бұл шамамен 2010 жылы болған оқиға. Әкемнің есімі жазылып тұрған домбыра алдыма келіп тұр. Мен оны білген жоқпын...", - деп еске алды шебер.

Әңгімеміздің соңында Жолтай шебер кейінгі кездері домбыра тартуды үйренгісі келетіндер көп екенін айтты. Шебер "мектептерде домбыра пәнінің енгізілуі де дұрыс бастама" дейді.  

Сілтемесіз жаңалық оқисыз ба? Онда Telegram желісінде парақшамызға тіркеліңіз!